De onderwijssectoren in 2025
Onderwijsinstellingen zoals hogescholen en universiteiten (her)gebruiken auteursrechtelijk beschermd materiaal. Vroeger waren dit vooral readers of syllabi, maar steeds vaker gebeurt dit via digitale leeromgevingen. Alle grote onderwijsinstellingen in Nederland betalen hiervoor een readervergoeding, bedoeld als compensatie voor auteursrechthebbenden. Dit doen zij op basis van de ‘onderwijsexceptie’ in de Auteurswet, die voorschrijft dat korte gedeelten overgenomen mogen worden, zolang daar een billijke vergoeding voor betaald wordt. Stichting UvO incasseert deze vergoedingen en keert deze uit aan rechthebbenden.
Rechtenopbrengsten en repartitie
De rechtenopbrengsten in het jaar 2025 bedroegen € 11,7 miljoen. Dat is iets meer dan vorig jaar (2024: € 11,2 miljoen). De afkoopgelden bij universiteiten en hogescholen stegen. De thuiskopiegelden en de readergelden (waaronder naheffingsgelden, titelspecifieke gelden en losse afkoopregelingen met overige onderwijsinstellingen) liepen licht terug. De repartitie in het jaar 2025 bedroeg € 11,4 miljoen. Dat is hetzelfde niveau als vorig jaar (2024: € 11,4 mln).
(bedragen * € 1)
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Rechtenopbrengsten | Thuiskopie | Afkoop UNL kort | Afkoop UNL middellang | Afkoop HBO kort | Afkoop HBO middellang | Readergelden kort | Readergelden niet-kort |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | 121.293 | 3.234.670 | 3.173.571 | 2.190.686 | 2.821.798 | 5640 | 155769 |
| 2024 | 211.331 |
3.014.814 |
2.943.352 |
2.115.695 |
2.704.923 |
163.220 |
163.220 |
| 2023 | 99.508 |
2.783.576 |
2.717.773 |
2.053.075 |
2.634.719 | 210.136 |
210.136 |
Universiteiten
Universiteiten
Over de Easy Access-regeling 2023 (wo)
Universiteiten van Nederland (UNL) heeft namens alle 14 publieke universiteiten een afkoopregeling getroffen met Stichting UvO: de Easy Access-regeling 2023 (wo), voor de periode 2023 t/m 2025. Daardoor is het hergebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal binnen het wetenschappelijk onderwijs eenvoudiger dan ooit. Docenten aan universiteiten aangesloten bij UNL kunnen tot en met 40 pagina’s overnemen uit een werk, op voorwaarde dat dit maximaal 20% van dat werk is. Dit 'hergebruik' is namelijk afgekocht door universiteiten aangesloten bij UNL. Dit geldt voor papier én digitaal materiaal. Ook het hergebruik van afbeeldingen in PowerPoints is afgekocht.
Ontwikkelingen universiteiten in 2025
In 2025 stond de doorontwikkeling en uitrol van de CopyrightCheck (SURF) bij meer universiteiten centraal. Nieuwe aansluitingen liepen vaak nog via test- of koppeltrajecten. Voor UvO is dit essentieel omdat de CopyrightCheck richting 2026 het primaire instrument wordt voor monitoring en (latere) afrekening op basis van feitelijk gebruik. Daarnaast kwam de rapportagestroom op gang. Verschillende universiteiten leverden (proef)rapportages aan, waarbij UvO de voortgang en datakwaliteit actief volgde. Aan het einde van het jaar kwamen UNL en Stichting UvO overeen de Easy Access-regeling 2023 (wo) te verlengen met een periode van zes maanden, tot en met 30 juni 2026.
Rechtenopbrengsten universiteiten
In 2025 is er € 6,4 miljoen geïncasseerd aan afkoopgelden bij universiteiten (2024: € 5,97 miljoen). Onder de nieuwe Easy Access-regeling 2023 is afgesproken dat gedurende de looptijd van de regeling de afkoopsom geleidelijk zal stijgen, in verband met een door UvO geconstateerde toename in hergebruik. Om tegemoet te komen aan de zorgen van uitgevers over vervangend hergebruik, is het maximum aantal pagina’s dat onder de regeling valt, verlaagd van 50 naar 40 pagina’s.
(bedragen x €.1000)
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Afkoopsom UNL | Rechtenopbrengsten |
|---|---|
| 2025 | 6.408 |
| 2024 | 5.966 |
| 2023 | 5.501 |
| 2022 | 4.577 |
| 2021 | 5.083 |
Repartitie universiteiten
Elke drie jaar wordt het feitelijke, ‘titelspecifieke’ gebruik onderzocht bij onderwijsinstellingen. Dit wordt gedaan door een onafhankelijk onderzoeksbureau dat steekproeven uitvoert. Vervolgens wordt het aandeel per uitgever vastgesteld en een verdeelsleutel berekend. De verhouding van de uitgeversaandelen is daarmee zo nauwkeurig mogelijk. De afkoopgelden die worden geïnd bij universiteiten worden verdeeld onder internationale uitgevers (zo'n 62,2% van de totale som), Nederlandse uitgevers (15,5%), beeldmakers (22%) en auteurs (0,3%). Daarnaast is de helft van de afkoopgelden die wordt uitgekeerd aan uitgevers bestemd voor auteurs.
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| repartitie afkoopsommen VSNU | |
|---|---|
| Beeldmakers (via Pictoright) | 22,0% |
| Buitenlandse uitgevers(via IPRO) | 62,2% |
| Auteurs(via Lira) | 0,3% |
| Nederlandse uitgevers | 15,5% |
Hogescholen
Hogescholen
Over de Easy Access-regeling (hbo)
De Vereniging Hogescholen (VH) heeft namens alle 36 aangesloten hogescholen een afkoopregeling getroffen met Stichting UvO: de Easy Access-regeling (hbo), voor de periode 2021-2023. Deze regeling is tweemaal verlengd voor de jaren 2024 en 2025. Daardoor is het hergebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal binnen hbo-instellingen eenvoudiger dan ooit. Docenten aan hogescholen aangesloten bij de VH kunnen tot en met 50 pagina’s overnemen uit een werk, op voorwaarde dat dit maximaal 25% van dat werk is. Bijvoorbeeld: uit een boek van 200 pagina’s mag 50 pagina’s overgenomen worden (25% dus) en aan studenten worden aangeboden. Dit 'hergebruik' is namelijk afgekocht door alle VH-hogescholen. Dit geldt voor papier én digitaal materiaal. Ook mag tot en met 50 afbeeldingen opgenomen worden in PowerPoints.
Ontwikkelingen hogescholen in 2025
In 2025 heeft UvO intensief contact onderhouden met alle hogescholen en AIP’s over de aanlevering van hun jaarlijkse rapportages. In april leverden vrijwel alle instellingen hun gegevens aan, veelal ondersteund door de CopyrightCheck van SURF, dat bij een groeiend aantal hbo’s in gebruik is of in de test‑ en koppelingsfase zit. Dit draagt wezenlijk bij aan een uniformere en transparantere rapportagestroom, al werken enkele hogescholen nog (deels) met handmatige controles bij gebrek aan een volledig ingerichte tool. Daarnaast vond in 2025 overleg plaats over de nieuwe overeenkomst tussen UvO en de Vereniging Hogescholen. Totdat deze nieuwe overeenkomst definitief is, wordt de bestaande overeenkomst verlengd, zodat de continuïteit van afkoop van hergebruik, afspraken en rapportages gewaarborgd blijft.
Rechtenopbrengsten hogescholen
In 2025 is er € 5 miljoen geïncasseerd aan afkoopgelden bij hogescholen (2024: € 4,8 miljoen). Sinds 2021 hebben hogescholen ook een Easy Access-regeling afgesloten waarmee het hergebruik middellange overnames worden afgekocht.
(bedragen x €.1000)
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| Naheffing | Rechtenopbrengsten |
|---|---|
| 2025 | 5.012 |
| 2024 | 4.820 |
| 2023 | 4.710 |
| 2022 | 4.524 |
| 2021 | 4.329 |
Repartitie hogescholen
Elke drie jaar wordt het feitelijke, ‘titelspecifieke’ gebruik onderzocht bij onderwijsinstellingen. Dit wordt gedaan door een onafhankelijk onderzoeksbureau die steekproeven uitvoert. Vervolgens wordt het aandeel per uitgever vastgesteld en een verdeelsleutel berekend. De verhouding van de uitgeversaandelen is daarmee zo nauwkeurig mogelijk. De afkoopgelden die worden geïnd bij hogescholen worden verdeeld onder Nederlandse uitgevers (55,3% van de totale som), internationale uitgevers (32,7%), beeldmakers (9,9%), muziekuitgevers en -auteurs (1%) en auteurs (1,1%). Daarnaast is de helft van de afkoopgelden die wordt uitgekeerd aan uitgevers bestemd voor auteurs.
Bovenstaande grafiek in tabel-vorm:
| repartitie afkoopsommen HBO | |
|---|---|
| Muziekuitgevers (via Femu) | 1,0% |
| Beeldmakers (via Pictoright) | 9,9% |
| Buitenlandse uitgevers(via IPRO) | 32,7% |
| Auteurs(via Lira) | 1,1% |
| Nederlandse uitgevers | 55,3% |
Overig onderwijs
Overig onderwijs
Overig onderwijs
Ook overige organisaties die onderwijs geven en daarbij auteursrechtelijk beschermd materiaal gebruiken zijn wettelijk verplicht om dit gebruik goed te regelen. Daaronder verstaan wij: het verkrijgen van toestemming van rechthebbenden én het betalen van een eerlijke (‘billijke’) vergoeding. Bedrijfsopleidingen, cursusinstituten en overige organisaties kunnen zich bij Stichting UvO melden. Zo'n veertig organisaties hebben een afkoopregeling met UvO afgesloten. Daarnaast keert Stichting PRO de gelden uit die door Stichting Reprorecht worden geïncasseerd vanuit de mbo-reproductieregeling voor kopieën en onderwijspublicaties bij mbo-instellingen.