4 Over ​CEDAR : voor en door schrijvers, vertalers en journalisten

De Stichting Literaire Rechten Auteurs (Lira) is de auteursrechtenorganisatie en belangenbehartiger voor schrijvers, vertalers en journalisten. Lira heeft geen winstoogmerk en stelt zich geheel ten dienste van de makers van teksten. Het bestuur bestaat uit schrijvers, vertalers en journalisten.

Lira onderhandelt over vergoedingen voor (her)gebruik van tekstwerken, incasseert collectieve vergoedingen en verdeelt deze onder de tekstmakers zoals romanciers, dichters, vertalers, journalisten, scenaristen, theaterauteurs, educatieve auteurs, wetenschappers, ondertitelaars, librettisten, hoorspelauteurs, recensenten, bellettristen en nasynchronisatieschrijvers.

Ruim 16.000 auteurs hebben zich inmiddels aangesloten bij Lira en hebben daarmee bepaalde rechten en vergoedingsaanspraken in beheer aan Lira gegeven. Lira oefent deze uit voor exploitaties waarvoor schrijvers zelf niet of nauwelijks individueel zouden kunnen incasseren. Jaarlijks belegt Lira een vergadering voor stemgerechtigde aangeslotenen, waar het bestuur wordt benoemd en verantwoording aflegt over het gevoerde en te voeren beleid van Lira alsmede de behaalde resultaten.

Voor de onafhankelijke posities van voorzitter en penningmeester doet het bestuur een niet-bindende voordracht en beiden worden rechtstreeks benoemd door de vergadering van stemgerechtigde aangeslotenen.

De bestuursleden van Lira worden benoemd door Lira’s achterban en zijn deskundig op hun vakgebied. Zij hebben beroepservaring als schrijver, vertaler of journalist en belangstelling voor de voorwaarden waaronder schrijvers, vertalers en journalisten in Nederland werken.

De Auteursbond en de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) dragen beiden vertegenwoordigers voor in het bestuur van Lira. De door deze constituerende organisaties voorgedragen bestuursleden zijn lid van de Auteursbond respectievelijk van de NVJ. Met deze beide achterbanorganisaties werkt Lira nauw samen als strategisch partners. De directeur van Lira is als assessor aanwezig bij de bestuursvergaderingen van De Auteursbond en de directeur van de Auteursbond en de Algemeen Secretaris van de NVJ wonen uit hoofde van hun functie de Lira bestuursvergaderingen bij als assessor. Zij zitten bij de vergaderingen maar hebben geen stemrecht en dragen geen bestuurlijke verantwoordelijkheid.

De bestuursleden van Stichting Lira worden benoemd voor een periode van 3 jaar en kunnen worden herbenoemd, waarbij zij in beginsel niet meer dan driemaal als bestuurslid benoemd kunnen worden. Slechts wanneer dit wegens gewichtige redenen, waaronder het behoud van kennis en ervaring, noodzakelijk wordt geacht, kan een bestuurslid na een periode van negen jaar nog eenmaal voor een periode van drie jaar herbenoemd worden.

Een belangrijk uitgangspunt bij Lira’s bestuurlijke inrichting is, dat de rechthebbenden die worden vertegenwoordigd - en om wier aanspraken en vergoedingen het gaat - onderdeel zijn van het besluitvormingsproces. Zij nemen deel aan het permanente toezicht op de dagelijkse leiding en uitvoering. Lira’s bestuur is representatief, waarmee de billijke en evenwichtige vertegenwoordiging in het orgaan waar de toezichtfunctie is belegd is ingevuld conform de WTCBO.

Er is een duidelijke scheiding aangebracht tussen het toezichthoudend bestuur en de dagelijkse leiding en uitvoering, belegd bij de titulaire directie. Het toezichthoudend bestuur evalueert jaarlijks zichzelf, alsmede de directie en de uitvoeringsorganisatie. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan gedrag en cultuur, openheid en aanspreekbaarheid en bewustwording van de verschillende rollen binnen de organisatie. Bij de evaluatie in 2023 is een behoefte vastgesteld aan een scholingsprogramma voor de bestuursleden van Lira, ter verdere professionalisering. Daarmee is in 2022 reeds een start gemaakt, maar dit programma verdient verdieping. Het cursusaanbod van VOI©E op het terrein van governance en auteursrecht wordt hoog gewaardeerd.

De dagelijkse leiding wordt gevoerd door een directieteam. De leden van de directie zijn geen rechthebbende auteurs en ontvingen dan ook geen vergoedingen van Lira uit de repartities in 2023 of in enig ander jaar.

Lira heeft zich verbonden aan de VOI©E Governance Code CBO's, waaronder een meldregeling vermoeden van een misstand of integriteitsschending. In 2023 zijn geen integriteitsvragen- of klachten aan de orde geweest. In het Bestuursreglement zijn bepalingen opgenomen over onafhankelijkheid en tegenstrijdige belangen, alsmede over het veilig melden van misstanden. In 2023 zijn er geen misstanden gemeld van de zijde van werknemers van Lira en de met haar verbonden rechtspersonen.

Tot de kring van belanghebbenden van Lira behoren naast auteurs en hun beroepsorganisaties voorts betalingsplichtigen die licenties van Lira afnemen dan wel een wettelijke vergoeding afdragen, voor de uitvoering belangrijke leveranciers van diensten, nationale en internationale beroeps- en belangenorganisaties van stakeholders, waaronder VOI©E, het CvTA, de internationale koepelorganisaties International Confederation of Societies of Authors and Composers (CISAC), International Federation of Reproduction Rights Organisations (IFRRO), Society of Audiovisual Authors (SAA) en International Authors Forum (IAF). Lira acht een goed contact met deze belanghebbenden van belang voor het vertrouwen in en draagvlak voor Lira’s beheersactiviteiten.

In 2023 zijn de gesprekken voortgezet met de externe toezichthouder, het College van Toezicht Auteursrechten (CvTA) over (onder meer) verlicht toezicht en individuele kostennormering. De verschillende wettelijke en bovenwettelijke toezichts- en normenkaders (alsmede de opeenstapeling van verschillende rapportageverplichtingen) leiden tot steeds hogere administratieve lasten.

Op www.lira.nl zijn de Statuten, het Bestuursreglement, het Directiereglement, het Reglement Bestuursvergoedingen en het Statuut Middelenbeheer in te zien, alsmede alle Repartitiereglementen.

Voor de omschrijving van de doelstelling wordt verwezen naar pagina 25 van de jaarrekening en voor de bestuurssamenstelling naar pagina 38.

De bestuursleden van Lira zijn veelal zelf ook rechthebbende en ontvingen in 2023 uit dien hoofde ook vergoedingen van Lira als hun werken werden gebruikt. In onderstaande tabel worden hun vergoedingen vergeleken met de totale groep rechthebbenden van Lira.

Stichting Lira doet er alles aan om de werkzaamheden in de keten van inning en verdeling van vergoedingen zorgvuldig uit te voeren. Om eventuele klachten van schrijvers, vertalers en journalisten in lijn met de vereisten van de Wet Toezicht te kunnen behandelen, heeft Stichting Lira een klachten- en commentarenprocedure. Voor auteurs bestaat de mogelijkheid om een geschil aanhangig te maken bij de Geschillencommissie Rechthebbenden. Meer informatie hierover, alsmede het Reglement Geschillencommissie, is te vinden op www.lira.nl. In 2023 is de Geschillencommissie Rechthebbenden niet bijeengeroepen.

Voor betalingsplichtigen is op de site van Lira een procedure te vinden met een verwijzing naar de Geschillencommissie Auteursrechten, waarover informatie te vinden is op www.degeschillencommissie.nl.

Stichting Lira kan op grond van de aan haar verleende mandaten van aangeslotenen licenties verstrekken voor bijvoorbeeld digitaliseringsprojecten. Lira is wettelijk verplicht om in het jaarverslag melding te maken van het weigeren van dergelijke licenties. In 2023 heeft Lira, evenals in alle voorgaande jaren, niet geweigerd om licenties te verlenen. Informatie over de verschillende collectieve regelingen die Lira uitvoert, alsmede de voorwaarden en tarieven per regeling, is te vinden op Lira’s website.

Door het bestuur van Stichting Lira zijn repartitiereglementen vastgesteld, in te zien op www.lira.nl.

Het reglement voor Basic Media Services is in 2023 gewijzigd en ligt ter goedkeuring voor bij het CvTA.

Deze reglementen worden minimaal om de drie jaar getoetst volgens onderstaand schema. In 2023 heeft de toetsing van de reglementen voor Leenrecht Geschriften, Leenrecht Multimedia, Reprorecht en Thuiskopie niet geleid tot wijzigingen.

Op grond van de wet moeten gelden die Lira van andere CBO’s ontvangt binnen zes maanden na ontvangst in verdeling worden genomen. Gelden die Lira zelf bij gebruikers int, moeten binnen negen maanden na afloop van het boekjaar waarin deze zijn ontvangen in verdeling worden genomen. Na eerste verdeling volgen drie narepartities, waarna eventueel een slotuitkering plaatsvindt.